Rodzina Kus

losy zapisane w pamięci i archiwach

Jakiś czas temu pojawiło się zdjęcie z adresem, powiązane z materiałem o Blimce i Stasi. Fotografia ta została skojarzona z kopertą odnalezioną w domowym archiwum, noszącą ten sam adres. To odkrycie stało się punktem wyjścia do odtworzenia historii jednej z nienadowskich rodzin - rodziny Kusów, której losy odzwierciedlają doświadczenia wielu innych rodzin z przełomu XIX i XX w.

Historię rozpoczniemy się w Nienadówce w latach 60. XIX wieku. 20 października 1863 roku, Stanisław Kus zawarł związek małżeński z Marią Krzanowską, wspólnie doczekali się ośmiorga dzieci, dwoje z nich zmarło w dzieciństwie - co w tamtych czasach było częstym doświadczeniem dla rodziców.

Po śmierci żony Marii, Stanisław Kus 4 sierpnia 1886 roku żeni się ponownie, tym razem z Magdaleną Dumczak - lat 24. Z małżeństwa tego na świat przychodzi ośmioro dzieci, niestety dorosłości dożywają jedynie trzy córki.

Szczególnie poruszający jest fakt, że ostatnie dziecko Stanisława przyszło na świat w 1905 roku, gdy ojciec miał już 70 lat. W tym też roku 6 listopada Stanisław Kus zmarł, pozostawiając żonę z małymi córkami oraz starszymi dziećmi z poprzedniego małżeństwa. Część dorosłych dzieci Stanisława Kusa zdążyła już opuścić rodzinny dom, nadal jednak panowały w nim niewyobrażalna bieda i ciasnota.

W obliczu tak trudnych warunków dwóch najmłodszych synów z pierwszego małżeństwa decyduje się na emigrację „za chlebem”. W Nienadówce pozostaje ich macocha, Magdalena, wdowa po Stanisławie, która wychowuje ich trzy córki. W dorosłym życiu wszystkie swój los zwiążą się z lokalną społecznością:

Maria - w 1919 roku wyszła za Jana Prucnala - ich syn Tadeusz, urodzony w 1929 roku, zostaje księdzem,
Anna - w 1924 roku poślubiła Jana Dobrzańskiego, kościelnego i późniejszego zastępcę komendanta nienadowskiej OSP,
Aniela - w 1929 roku wyszła za Józefa Chmiela, miejscowego grabarza.

Losy emigrantów - braci Jana i Józefa Kusów prowadzą nas do Ameryki Północnej. W 1905 roku obaj trafiają do Kanady, która była w tym czasie popularnym kierunkiem emigracji. W tym samym czasie przebywają tam również ich sąsiedzi z Nienadówki: Piotr Nowak i Katarzyna Depka. Nie wiadomo, czy wyjechali razem, czy też ktoś wcześniej przygotował drogę pozostałym, jednak ich losy splatają się na obczyźnie. Piotr i Katarzyna zawierają tam związek małżeński, a świadkami ich ślubu są pozostali emigranci, Maria Chorzępa i Jan Kus. Jan Kus zostaje też chrzestnym Władysława, syna Piotra i Katarzyny.

Zaprzyjaźniona rodzina Nowaków, po kilku latach wróciła do Nienadówki, ich losy poznaliśmy w materiale Piotr i Katarzyna Nowwak.

Bracia Jan i Józef Kus postanawiają pozostać jeszcze jakiś czas za wielką wodą. Zastanawiam się tylko, czy Kanada w tamtych latach nie była tylko jednym z przystanków w drodze do USA. Szukając dokumentów emigracyjnych o wspomnianej wcześniej Marii Chorzępa natrafiłem na dwa ciekawe, które pokazują trasę jaką przebyła. Za ocean wyruszyła na 22 listopada 1907 roku. Płynęła statkiem SS Victorian, który kursował na linii Liverpool - Quebec - Montreal, co ciekawe wraz z nią na liście pasażerów znajdują się jeszcze trzy dziewczyny z Nienadówki: Maria Chorzępa lat 20, Motyl Katarzyna lat 20 i Śliż Zofia lat 17. Idąc tropem Marii Chorzępa odnalazłem ją odnotowaną w indeksie z granicy kanadyjskiej, dystrykt St. Albans w stanie Vermont.

^{1 - Indeks pasażerów SS Victorian z Liverpoolu do Quebecu i Montrealu.

2 - Indeks wpisów z granicy kanadyjskiej, dystrykt St. Albans w stanie Vermont w latach 1895-1924}

Wspomniana powyżej Maria Chorzępa nie płynęła w ciemno do USA, czekał na nią Jan Kus, wkrótce postanawiają związać swoje losy na stałe, zakładając rodzinę. Małżeństwo zawarli 3 września 1908 roku w Fall River, Bristol, Massachusetts, Stany Zjednoczone. Wg amerykańskich źródeł doczekują się dziesięciorga dzieci:

Anna (1909)
Josephine E. (1910-1987)
Agnes Catherine (1912-1980)
Stanley G. (1915-1981)
Frank (1917)

Helen Anna (1918-1990)
Walter (1919)
Blanche (1923)
Ann B.(1924-2010)
Stella (1927)

Mimo emigracji, założenia rodziny, myśli o powrocie do Nienadówki ciągle pozostają w głowie Jana Kusa. W 1912 roku Jan Kus nabywa za kwotę 500 dolarów, kawałek ziemi w rodzinnej wsi, po śmierci rodziców swojej żony Marii, dziedziczą też część majątku po nich. Życie kreuje jednak swój scenariusz, co raz liczniejsza rodzina, a i wybuch I wojny światowej sprawiło, że do Nienadówki nie udaje im się nigdy powrócić.

W 1956 roku - 25 lat po śmierci żony Marii - Jan Kus wraz z dziećmi przekazuje swój nienadowski majątek Janinie Dobrzańskiej, córce swojej siostry Anny. Akt darowizny przesłany w liście podpisał Jan Kuss i jego żyjące dzieci - pięć córek i syn.

^{Oryginał drzewa genealogicznego rodziny Kuss}

Nie udało mmi się ustalić daty emigracji Józefa Kusa, ale 13 czerwca 1907 roku w Fall River, Bristol, Massachusetts, US ożenił się z Antoniną Knapińską, córką Aleksandra i Katarzyny z Kołodziejów, mieszkańców Nienadówki.

Na ziemi amerykańskiej rodzą im się kolejno dzieci:

^{Rejestr małżeństw w Fall River - 1907.}

Jan (1909)
Mary Barbara (1910-2004)
Sophia Helen (1912-1996)

Matthef Joseph (1915-1977)
Stella Marion (1918-1993)

^{Oryginał drzewa genealogicznego rodziny Kuss}

Tyle i tylko tyle udało się wyszperać o rodzinie Kusów emigrantów z Nienadówki, mam nadzieję, że to tylko początek kolejnych odkryć, poczynionych już jednak przez potomków tychże rodzin.

Takim odkryciem jest np. dokument z porządzony dnia 3 marca 1927 roku w Sokołowie, który dotyczy podziału majątku, dodaję go ze względu na występująca w nim Mariannę z Chorzępów Kusową. Marianna to małżonka Jana Kusa jednego z opisywanych powyżej braci, której to przypadła jakaś część spadku. Pismojest w miaręczytelne, więc każdy może przeczytać je w oryginale lub pozostać przy moim przeredagowanym tekście z zachowaniem podziału na strony i sensu oryginału (ujętym współcześniejszym, bardziej czytelnym językiem, bez zmiany treści prawnej):

Strona 1 Oświadczenie: Prawo własności nieruchomości objętej wykazem hipotecznym (whl.) księgi gruntowej gminy Nienadówka, składającej się z jednej parceli budowlanej lkat. 305/1, wpisane jest:

na rzecz Jakóba Chorzępy - w 1/2 oraz 8/128 części,
na rzecz Marianny Chorzępy oraz tożsamej z nią Marianny z Chorzępów Kusowej - w 1/8 oraz 3/128 części,
na rzecz Zofii Chorzępa, córki Jakóba - w 2/8 oraz 5/128 części.

Z powyższej nieruchomości (whl. 137 ks. gr. Nienadówka) wydzielono parcele gruntowe:

2581/1, 2582/1, 2584/1, 2585/1, 2586/1, 2588/1, 2589/1, 2590/1, 2591, 2592/1, 2593/1, 2594/1, 2595/1, 2597/1, 2598/1, 2598/3, 2599, 2600, 2601/1, 2602/1, 2603/1, 2604/1, 2606/3 i wpisano je do odrębnego wykazu hipotecznego L. 604 ks. gr. Nienadówka, którego księga uległa zniszczeniu podczas wojny światowej.

Prawo własności tej nieruchomości (whl. 604) było ostatnio wpisane:

na rzecz Jana Sroczyka i Franciszki z Niemców Sroczykowej - po 1/8 części,
na rzecz Jakóba Chorzępy - w 1/4 i 8/256 częściach,
na rzecz Zofii Chorzępa - w 2/16 i 8/256 częściach,

(linijka nieczytelna)

oraz na rzecz Marianny z Chorzępów Kusowej w 2/8, 1/16 i 3/256 częściach.

Około trzydzieści lat temu dokonano częściowego zniesienia współwłasności nieruchomości whl. 604, w ten sposób że:

Jan Sroczyk i Franciszka z Niemców Sroczykowa, za swoje 2/3 części, otrzymali na wspólną własność (po połowie) parcele oznaczone na planie sytuacyjnym z dnia 7 czerwca 1926 r. (Kolbuszowa, L. ks. gr. zam. 102 i 103/26): 2581/1, 2582/1, 2584/3, 2585/3, 2586/3, 2588/3, 2589/3, 2590/3, 2591/1, 2592/3, 2593/3, 2594/1, 2595/3, 2597/3.

Natomiast Marianna z Chorzępów Kusowa, za swoje 2/8 części, otrzymała na wyłączną własność parcele: 2598/3, 2599/1, 2598/1, 2600, 2601/1, 2602/1, 2603/1, 2604/1, z wyjątkiem części tej ostatniej parceli od strony południowej (pas szerokości całej parceli i długości 30 kroków).

Pozostała część nieruchomości nie została zniesiona ze współwłasności.

Strona 2 Pozostała część nieruchomości whl. 604 (według planu z 7 czerwca 1926 r.) pozostała we współwłasności:

Jakóba Chorzępy - 72/128 części,
Zofii Chorzępa - 37/128 części, Marianny z Chorzępów Kusowej - 19/128 części.

Jakób Chorzępa zmarł w Nienadówce 30 kwietnia 1918 r., pozostawiając rozporządzenie ostatniej woli z dnia 15 maja 1918 r., w którym przeznaczył:

córce Mariannie z Chorzępów Kusowej - plac od tzw.

nienadowskiej ścieżki na południe (parcela 2604/2), stanowiący w przeważającej części jej własność, z dodatkiem pasa gruntu (jak wyżej opisano),

(linijka nieczytelna)

córce Zofii Chorzępa - plac od pastwiska gminnego do tzw. dziadowskiej ścieżki, obejmujący parcelę budowlaną 305/1 oraz grunt 2606/3, a także pozostałą część jego własności,

żonie Agnieszce Chorzępowej - prawo dożywocia (obecnie wygasłe).

Zofia Chorzępa oraz Gabriel Chmiel jako kurator nieobecnej Marianny Kusowej postanowili utrzymać wolę spadkodawcy i ponownie częściowo znieść współwłasność nieruchomości whl. 604 w ten sposób, że:

parcela 2606/3 i budowlana 305/1 przypadną Zofii Chorzępa,
parcela 2604/2 przypadnie Mariannie Kusowej.

Strona 3 Pozostała część nieruchomości (parcele: 2603/3, 2602/3, 2601/3, 2598/4, 2599/2, 2598/5, 2597/1, 2595/1, 2594/2, 2593/1, 2592/1, 2591/2, 2590/1, 2589/1, 2588/1, 2586/1, 2585/1, 2584/1, 2582/3, 2581/3) pozostaje we współwłasności:

Zofii Chorzępa - 109/128 części,
Marianny Kusowej - 19/128 części.

Strony zrzekają się prawa kwestionowania działu z powodu ewentualnego pokrzywdzenia i potwierdzają, że objęły nieruchomości w posiadanie.

Jan Sroczyk zmarł 1 września 1924 r. bez testamentu. Spadek przyznano:

Franciszce Sroczykowej – 7/28,
pozostałym spadkobiercom (Stanisław, Wojciech, Katarzyna, Marianna Kłapowa, Joanna Ożogowa) – po 3/28.

Katarzyna Sroczyk oraz Marianna Kłapowa oświadczają, że nie roszczą pretensji do spadku.

Strona 4 Wskazane spadkobierczynie uznają pozostałe rodzeństwo za właścicieli 6/28 części spadku i wyrażają zgodę na wpis prawa własności:

Franciszka Sroczykowa – 5/20 części,
pozostali spadkobiercy – po 3/20 części.

Pozostali uczestnicy postępowania przyjmują to oświadczenie.

Strony zgodnie potwierdzają stan własności i wyrażają zgodę na jego ujawnienie w księgach gruntowych.

Strona 5 Strony wyrażają zgodę:
1. na wpis prawa własności nieruchomości whl. 127 na rzecz Zofii Chorzępa w całości,
2. na złożenie dokumentów (oświadczenia, planu, dekretów spadkowych) w celu ujawnienia własności nieruchomości whl. 604:

dla Franciszki Sroczykowej - 25/40 części, a dla pozostałych spadkobierców - po 3/40 części (dla wskazanych parcel),
dla Marianny Kusowej - określonych parcel,
dla Zofii Chorzępa - parceli 2606/3,
współwłasności pozostałych parcel według udziałów 109/128 i 19/128.

Dokument podpisano w Sokołowie dnia 26 sierpnia 1926 r.

Strona 6 Notariusz potwierdza własnoręczność podpisów oraz tożsamość stron.

Sąd Powiatowy w Sokołowie zatwierdza czynności dokonane w imieniu osób nieobecnych i małoletnich.

Uchwałą z dnia 3 marca 1927 r. zezwolono na złożenie dokumentu.

(linijka nieczytelna)

Historia rodziny Kusów wyłania obraz społeczności silnie związanej z wiarą, tradycją, ale i naznaczoną w większości z biedą, która zmuszała rodziny wielodzietne do podejmowania decyzji o emigracji za lepszym życiem. Nowa codzienność ma obczyźnie wymagała od nich ogronego hartu ducha, wielu z nich marzyła o powrocie do Nienadówki, kupowali "przysłowiowe morgi", nie wielu jednak marzenia realizowało. Ich tęsknota przechodzi z pokolenia na pokolenie, co często można wyczuć kiedy kolejne pokolenia trafiają na naszą stronę. Życzę tego i potomkom Jana i Marii Kus, oraz Józefa i Antoniny Kus.

przyg: Elżbieta Motyl
Bogusław Stępień

Comments: 0

Osobowość Roku - 2022

Nienadówka 1980 - wystawa

Foto zmiany

Losowy album

Rodzina Kus