Piela Stanisław

robotnik przymusowyy.

Stanisław Piela urodził się 4 lutego 1919 roku w Nienadówce, w domu oznaczonym wówczas numerem 421. Był synem Jakuba i Marianny zd. Woś. Miał troje starszego rodzeństwa: Józefa (1909-1922), Annę (1910-2002), Jana (ur. 1912) oraz młodszą siostrę Helenę (ur. 12.03.1923). Z siostrą Anną spotkaliśmy się już wcześniej na naszej stronie przy okazji artykułu o Stanisławie Chorzępie - jednym z założycieli zespołu muzycznego „Donaldy”. Do siostry Anny jeszcze powrócimy w dalszej części.

Na pierwszy ślad Stanisława Pieli natknąłem się podczas opracowywania dokumentów pozyskanych z Arolsen Archiwum - największego na świecie archiwum poświęconego ofiarom nazistowskich prześladowań w czasie II wojny światowej. Z zapisów wynika, że Stanisław został wywieziony na roboty przymusowe do Austrii, w okolice Bischofshofen, gdzie przebywał w latach 1943-1948. Trudno dziś powiedzieć, dlaczego nie wrócił do kraju po wojnie, jak wielu innych robotników z terenów III Rzeszy.

Dokumenty z Archiwum Arolsen opisują w wielkim skrócie losy Stanisława Pieli z Nienadówki, który przez Austrię trafił ostatecznie do Anglii. Materiały te stanowią zapis z przesłuchania - prawdopodobnie przeprowadzonego przez urzędnika alianckiej komisji zajmującej się pomocą byłym robotnikom przymusowym i więźniom, wracającym do domów lub decydującym się na emigrację.

Z dokumentów wynika, że Stanisław Piela w latach 1937-1943 mieszkał w Nienadówce i pracował w rolnictwie. Został aresztowany nocą w swojej rodzinnej miejscowości, a następnie przewieziony do Rzeszowa. Stamtąd, przez Kraków, Wiedeń i Innsbruck, trafił do miejscowości Bischofshofen w Austrii.

Najciekawszy wpis, rzucający światło na jego dalsze decyzje, znajduje się na ostatniej stronie protokołu - w punkcie 26.

Na pytanie przesłuchującego, dlaczego nie chce wracać do Polski, Stanisław Piela odpowiedział że:

Obawia się wracać do Polski, ponieważ słyszał, że osoby takie jak on - po powrocie - są natychmiast wywożone na Syberię do obozów (ZSRR). Dlatego wolałby udać się do Anglii.
^{Za tłumaczenie dziękuję p. Andrzejowi Nawłoka}

Rodzina Pielów mieszkała w Nienadówce Dolnej, w części wsi zwanej „w końcu” lub „na Majdanie”. Dzieci wychowywane były w surowej, patriarchalnej atmosferze, gdzie zdanie ojca było prawem. Stanisław od najmłodszych lat pracował ciężko w gospodarstwie. Był silny i zręczny, lecz jego największym nieszczęściem było to, że urodził się niemy. Mimo że słyszał i rozumiał, miał trudności z czytaniem i pisaniem - jedynie podpisywał się, co widać na dokumentach z Arolsen. W domu nie liczono się z jego zdaniem; był po prostu „od roboty”.

   W czasie niemieckiej okupacji młodzi ludzie z Nienadówki i z okolicznych wsi byli systematycznie wywożeni na roboty przymusowe. Gdy brakowało ochotników, sołtysi na polecenie władz okupacyjnych sporządzali listy „do wyjazdu do Reichu”, a z czasem pojawiły się też zwykłe łapanki. Na listach znajdowała się zazwyczaj biedota, której nie było stać na „wykup”, choć bywali i tacy, którzy potrafili się wywinąć.

   W 1943 roku, niedługo po tragicznej pacyfikacji Nienadówki, na jednej z takich list znalazła się Helena - siostra Stanisława, najmłodsza córka Jakuba Pieli, wtedy bardzo młoda, miała dwadzieścia lat. Była oczkiem w głowie ojca, szykowaną do małżeństwa z bogatym gospodarzem z Trzebosi, nazwiskiem Tasior. Nikt dziś niewie czy był to przypadek, czy też ktoś liczył na dobry interes. Wyjazd młodej dziewczyny w nieznane - w głąb III Rzeszy - był dla całej rodziny tragedią. Nikt nie wiedział, czy uda jej się z robót kiedykolwiek wrócić do domu.

   Jakub Piela postanowił działać. Okazją do interwencji było wesele jego starszej córki Anny, która 4 lipca 1943 roku wychodziła za mąż za Wojciecha Chorzępę.

W opisie tego wesela znalazło się zdjęcie, które już wtedy budziło moje zainteresowanie. Tego dnia na weselu pojawił się niemiecki oficer - zapewne zaproszony przez Jakuba - i to właśnie podczas tej uroczystości doszło do „ubicia interesu”. Niemiec bawił się dobrze, dał się nawet sfotografować z druhnami Anny. Koszt tej zabawy był jednak ogromny. - Helena została w domu, a na roboty do III Rzeszy wyjechał Stanisław, zwany przez rodzinę Stachem-niewomą.

Stanisław trafił do Austrii, do pracy w tartaku w okolicach Bischofshofen. Wysłał stamtąd nawet list oraz swoje zdjęcia. Największą troską otaczała go siostra Anna - być może dręczyło ją poczucie winy, że to na jej weselu zapadła decyzja o losie brata. Niewiele zostało pamiątek po Stanisławie Pieli. Zostało tylko parę zdjęć i dokumenty z Arolsen, z których wynika, że opuścił Austrię w 1948 roku.

Według przekazów rodzinnych, po opuszczeniu Austrii wyjechał do Francji, gdzie przebywał przynajmniej do 1950 roku. Z Francji przesłał swojej siostrze Annie zdjęcie, datowane na ten właśnie rok. Kolejnym etapem był wyjazd do Anglii, o pobycie tam poinformował rodzinę jego kolega, którego poznał na robotach. Siostra Anna, zaniepokojona brakiem kontaktu, poprosiła

kogoś o pomoc w napisaniu pisma do Konsulatu Polskiego w Londynie z prośbą o wszczęcie poszukiwań. Zarówno jej pismo, jak i odpowiedź z konsulatu zachowały się do dziś. Pojawiają się w nich jednak nieścisłości - według dokumentów Stanisław miał zostać wywieziony już w 1941 roku. Tymczasem z relacji rodzinnych i wspomnień syna Anny wiadomo, że decyzja zapadła dopiero w 1943 roku, podczas jej wesela.

** ** ** Prośba Anny Chorzępa do Konsulatu PRL w Londynie o wszczęcie poszukiwań na terenie W. Brytanii, jej brata Stanisława Pieli.

^{Nienadówka, dnia 28 maja 1955r.}

^{Do Konsulatu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Londynie}

^{Anna z Pielów Chorzepa, zamieszkała w Nienadówce Nr d.399, poczta w miejscu, powiat Kolbuszowa, województwo Rzeszów}

^{przedstawia i prosi jak niżej.-}

^{Jakoś w roku 1941 brat mój Stanisław Piela urodzony jako syn Jakuba i Marii z Wosiów liczący obecnie około 35 lat urodzony w Nienadówce, - został zabrany przez
okupanta hitlerowskiego na przymusowe roboty do Niemiec, - tam przebywał do kapitulacji Niemiec a po wyzwoleniu nie wiadomo na skutek czyjej namowy wyjechał do Anglii, mimo
żeśmy pisali do niego i prosili go aby przyjechał do Polski. -

Brat mój Stanisław, w Polsce przed zabraniem go na przymusowe roboty do Niemiec, do szkoły wogóle nie chodził, pisać nie umie, a jedynie pasł bydło i uważany był częściowo za
niedorozwiniętego.

Obecnie brat mój Stanisław Piela przebywa w Anglii i prawdopodopodobnie jak podejrzewać należy w otoczeniu niedobrych ludzi i niedobrego towarzystwa, albowiem pisze listy nie
mające nic wspólnego z jego pobytem, pracą zarobkiem i.t.d., nadto co najgorsze, przesyła pod mmoim adresem jako siostry, jak również i pod adres mojej matki Marii Piela w
Nienadówce, różne bezwartościowe paczki jak na przykład stare bezwartościowe gazety, książki, wycinanki z gazet lub inne rzeczy, które należy podejrzewać, że są znalezione na
śmietniku i.t.d.

Nadto wyjaśniam i podaję, że brat mój coraz to zmienia miejsce pobytu, albowiem w listach pisanych do nas coraz to podaje inny adres.-

Osobiście podejrzewam, że będąc w towarzystwie niedobrego otoczenia nie umiejąc pisać, być może, że ma dobre chęci i chciałby coś dobrego przesłać, jednak na skutek tego
otoczenia koledzy jego dobre części lub pieniądze i t.d. od niego zabieraja, a piszą głupie listy imieniem brata i posyłają imieniem brata różne bezwartościowe rzeczy
narażając na szkodę nas przez opłacanie cła od nadsyłanych paczek, których wartość nie pokrywa otrzymywanych paczek. -

Pozwolę sobie na treść powyższego zapodać kilka adresów mego brata a to:

1. Stanisław Piela Abby Hostel Birmingham RD Rediteh Wores England

2. Stanisław Piela Marlem Hall Hostel Bladspole RD Wores England

i znowu

3. Jak pod 1/

Wobec powyższego proszę uprzejmie}

^{Wysoki Konsulat Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej}

^{o zbadanie mych powyższych zapodań przez wezwanie mego brata do przesłuchania do Konsulatu i wybadanie go, czy osobiście pisze do nas, oraz czy osobiście przesyła paczki,
względnie kto mu to czyni, gdzie pracuje w jakim zawodzie, co zarabia i wogóle jak przedstawia się jego stan umysłowy i zdrowotny. -

Za powyższe serdecznie dziękuję.-}

^{/Anna Chorzępa/}

** ** ** Odpowiedź Konsulatu PRL w Londynie na prośbę Anny Chorzępyo wszczęcie poszukiwań na terenie W. Brytanii, jej brata Stanisława Pieli.

^{KONSULAT GENERALNY POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ

CONSULATE GENERAL OF THE POLISH PEOPLE'S REPUBLIC IN LONDON

Nr. R.393/5309/11/55 KS/EX}

^{1 9, Weymouth Street

London W. 1

Tel.: LANgham 4324

22 października 1955 r.}

^{Ob. Piela Maria

Nienadówka Nr 421

pow.Kolbuszowa, woj.Rzeszów.}

^{W odpowiedzi na list Obywatelki z dnia 23.9.1955 r. Konsulat Generalny P.R.L. w Londynie zawiadamia, że wysłał 2 listy polecone do syna Obywatelki - Stanisława Piela z
prośbą o przybycie do tut. Urzędu. Jeden z listów został zwrócony przez pocztę z adnotacją "adresat nieznany". Z tego wynika, że syn Obywatelki nie mieszka już pod podanym
adresem a tut. Urząd nie posiada możliwości ustalenia jego aktualnego adresu.

W związku z powyższym Konsulat Generalny uważa, że po otrzymaniu listu od syna winna Obywatelka napisać do niego list i polecić mu zgłosić się w tut. Urzędzie celem
wyjaśnienia sprawy wysyłania przez niego paczek dla rodziny.}

^{Stępien Kazimierz - Referent.}

** ** **

Nie wiadomo, czy ostatecznie udało się odnaleźć Stanisława Pielę. Odpowiedź Konsulatu wymijająca, właściwie poszukiwania z rzuciła na barki rodziny, ta nie wiele mogła zdziałać, to był czas, kiedy o wyjeżdzie do Angli mowy nie było. Ostatnią wiadomością o Stanisławie Pieli, jaka dotarła do rodziny, była wiadomość o jego śmierci. Zmarł nagle - gdzieś na poczcie w Anglii. Smutny i nieszczęśliwy koniec Stacha niemowy, cieszę się bardzo, że udało się nam przywrócić pamięć o tym człowieku.

Wszystkich zainteresowanych tą historią odsyłam do albumu rodziny Wojciecha i Anny Chorzępa - 1930-80r.

przyg. Antonina Krznowska
Bogusław Stępień

Comments: 0

Osobowość Roku - 2022

Nienadówka 1980 - wystawa

Foto zmiany

Losowy album

Piela Stanisław