Osobowość Roku - 2022

Nienadówka 1980 - wystawa

Foto zmiany

Losowy album


Nasze Statystyki Odwiedzin
Hasło - sprawdzam

Pamięci ofiar dezynterii - 1914/15


Zaraza przyszła z wojskiem.
Podczas I wojny światowej na obszarze Podkarpacia, należącego wówczas do Galicji w granicach monarchii austro-węgierskiej, notowano liczne przypadki chorób zakaźnych. Dezynteria (czerwonka), podobnie jak tyfus, dur brzuszny czy cholera, stanowiła poważne zagrożenie epidemiologiczne zarówno dla ludności cywilnej, jak i dla żołnierzy.

Do Nienadówki choroba dotarła już w połowie września 1914 roku, w czasie odwrotu wojsk austro-węgierskich przed nacierającą armią rosyjską. Oddziały wojskowe szybko przemaszerowały przez wieś, pozostawiając w niej dwóch żołnierzy austriackich. Jak zanotował w księdze parafialnej miejscowy proboszcz ks. Ludwik Bukała, obaj zmarli na dezynterię - kolejno 15 i 16 września 1914 roku.

Były to pierwsze ofiary tej choroby w Nienadówce, a zarazem osoby, które najprawdopodobniej przyczyniły się do jej dalszego rozprzestrzenienia.

† 15 IX 1914 - Ferenz Futner
† 16 IX 1914 - Alfred Hellman

Dezynteria szczególnie łatwo szerzyła się na terenach dotkniętych fatalnymi warunkami sanitarnymi: przy braku dostępu do czystej wody pitnej, niskim poziomie higieny oraz trudnych warunkach bytowych, dodatkowo pogłębianych przez działania wojenne. Najbardziej narażone były dzieci i młodzież.

Do końca 1914 roku epidemia pochłonęła życie trzynastu osób: dwojga dorosłych oraz jedenaściorga dzieci i młodzieży poniżej osiemnastego roku życia. Ostatni zgon w tym roku odnotowano 7 listopada. Zimowa pora sprawiła wówczas wrażenie, że śmiercionośny pochód choroby został zahamowany.

Wykaz mieszkańców Nienadówki zmarłych na dezynterię w 1914 roku.

† 22 IX 1914 - Józef Ożóg - lat 10, syn Pawła i Katarzyny.
† 28 IX 1914 - Marcin Krawiec - lat 8, syn Michała i Marianny.

† 01  X 1914 - Józef Ożóg - lat 10, syn Marcina i Teresy.
† 06  X 1914 - Jan Krawiec - lat 10, syn Michała i Marianny.
† 08  X 1914 - Walenty Chorzępa - lat 59, mąż Agnieszki.
† 08  X 1914 - Karolina Kołodziej - lat 17, córka Andrzeja i Agnieszki.
† 11  X 1914 - Józef Krawiec - lat 1½, syn Michała i Marianny.
† 12  X 1914 - Katarzyna Chorzępa - lat 10, córka Michała i Zofii.
† 12  X 1914 - Franciszek Krawiec - lat 1½, syn Michała i Marianny.
† 27  X 1914 - Anna Pilińska - lat 60, żona Stefana.
† 29  X 1914 - Józef Ożóg - lat 8, syn Wacława i Barbary.
† 29  X 1914 - Walenty Chorzępa - lat 7, syn Stefana i Marianny.

† 07 XI 1914 - Michał Ożóg - 1 miesiąc - syn Wojciecha i Zofii.



Nowy, 1915 rok przyniósł nadzieję, że najgorsze już minęło. Front wojenny oddalił się, a wieś próbowała wracać do względnej normalności. Niestety, latem - po około dziewięciu miesiącach przerwy - epidemia powróciła z jeszcze większą siłą.

O ile pierwsza fala zachorowań wyraźnie wiąże się z obecnością wojsk austro-węgierskich, przyczyny drugiej pozostają trudniejsze do jednoznacznego ustalenia. W lokalnej tradycji zachowała się opowieść, według której do nawrotu choroby mogła przyczynić się mieszkanka Trzebosi, obarczająca mieszkańców Nienadówki winą za śmierć swojego syna zmarłego na dezynterię. Kierowana żalem i chęcią zemsty, miała nocą wrzucić do jednej z nienadowskich studni elementy odzieży należącej do zmarłego dziecka.

Dnia 10 lipca 1915 roku w księdze zmarłych parafii Nienadówka ponownie pojawiły się adnotacje o zgonach spowodowanych dezynterią. Pierwszą ofiarą drugiej fali epidemii była Zofia Motyl - lat 12, córka Jakuba i Agnieszki, zamieszkałych pod numerem 86.

Zaraza zanikła 10 października wraz ze śmiercią jej ostatniej ofiary, czteroletnm Józefem Kubasem. W 1915 roku choroba pochłonęła życie 32 osób, z czego aż 27 stanowiły dzieci i młodzież poniżej osiemnastego roku życia.


Wykaz mieszkańców Nienadówki zmarłych na dezynterię w 1915 roku

† 10 VII 1915 - Zofia Motyl - lat 12, córka Jakuba i Agnieszki.
† 25 VII 1915 - Tomasz Wójcik - lat 2, syn Antoniego i Katarzyny.
† 27 VII 1915 - Józef Kus - lat 9, syn Walentego i Kunegundy.
† 29 VII 1915 - Wojciech Rechul - lat 3½, syn Andrzeja i Agnieszki.
† 30 VII 1915 - Władysław Ożóg - lat 7, syn Jana i Franciszki.

† 02 VIII 1915 - Jan Nowak - 7 miesięcy, syn Józefa i Zofii.
† 11 VIII 1915 - Jan Gielarowski - lat 12, syn Wawrzyńca i Katarzyny.
† 12 VIII 1915 - Józef Pikor - lat 12, syn Piotra i Anny.
† 14 VIII 1915 - Walenty Buczak - lat 78.
† 15 VIII 1915 - Ewa Buczak - lat 10, córka Bartłomieja i Anny.
† 17 VIII 1915 - Wojciech Chorzępa - lat 8, syn Michała i Zofii.
† 17 VIII 1915 - Maksym Wyskida - lat 2, syn Antoniego i Marianny.
† 17 VIII 1915 - Jan Nowak - lat 11, syn Jakuba i Małgorzaty.
† 21 VIII 1915 - Katarzyna Ożóg - lat 6½, córka Kazimierza i Agnieszki.
† 21 VIII 1915 - Stanisław Maziarz - lat 2, syn Michała i Ludwiki.
† 23 VIII 1915 - Jan Leśko - lat 17 - syn Wojciecha i Jadwigi.
† 25 VIII 1915 - Katarzyna Kustra - lat 7 - syn Marcina i Jadwigi.
† 25 VIII 1915 - Wiktoria Pikor - lat 2 - córka ?? i Marianny.
† 26 VIII 1915 - Marcin Bełz - lat 12 - syn Jana i Zofii.
† 28 VIII 1915 - Zofia Lepianka - lat 2½ - córka Tomasza i Anny.
† 28 VIII 1915 - Józef Buczak - lat 5 - syn Bartłomieja i Agnieszki.
† 28 VIII 1915 - Marianna Chuchro - lat 7 - córka Rozalii Chuchro.
† 28 VIII 1915 - Marianna Depka - lat 64.
† 31 VIII 1915 - Petronela Pikor - lat 54.

† 02 IX 1915 - Zofia Chorzępa - lat 45.
† 04 IX 1915 - Weronika Tryniecka - lat 3½ - córka Jana i Agaty.
† 10 IX 1915 - Michał Kustra - lat 75.
† 11 IX 1915 - Agnieszka Chmiel - lat 6½ - córka Andrzeja i Wiktorii.
† 15 IX 1915 - Sebastian Nowak - lat 14 - syn Andrzeja Nowaka i Tekli Furman.
† 20 IX 1915 - Aniela Lepianka - lat 17 - córka Józefa Lepianki i Marii Buczak.
† 27 IX 1915 - Anna Stopa - 6 miesięcy - córka Jana Stopy i Katarzyny Nowak.

† 10   X 1915 - Józef Kubas - lat 4 - syn Mikołaja Kubasa i Anny Furman.



** ** **

Pamięć o tych 45 mieszkańcach, którzy w latach 1914-1915 zmarli w Nienadówce z powodu dezynterii, pozostaje częścią historii tej ziemi i jej mieszkańców. Byli bezbronnymi ofiarami choroby, wojny i czasu, w którym przyszło im żyć - czasu niedostatku, lęku i codziennej walki o przetrwanie. W ciszy parafialnych ksiąg zapisane zostały ich imiona, wiek i data śmierci, lecz za każdym z tych zapisów kryje się ludzkie życie, tak często przerwane zbyt wcześnie. Niech ten zapis będzie formą hołdu i pamięci dla zmarłych mieszkańców Nienadówki - ofiar epidemii i Wielkiej Wojny, których los na zawsze wpisał się w dzieje wsi.

przyg: Bogusław Stępień



Comments: 0

About | Privacy Policy | Sitemap
Copyright © Bogusław Stępień - 08/05/2013